Kur’an Çözümünde Kavramlar- 12

Kur’an Çözümünde Kavramlar- 12

“HASENE- HASENÂT”

A- ÖN OKUMA

Tespit edebildiğimiz kadarı ile 44 ayette “HASENE” ve onun çoğulu “HASENÂT” kavramı geçiyor. Bu çalışmada 44 ayetin hepsi değerlendirilmiş, ancak okumanın uzamaması için kavramların benzer manalarla geçtiği bazıları AYETLER bölümümüze alınmamıştır.

Hasene kelimesini İHSAN- MUHSİN kavramlarından hatırladığımız gibi, HASAN- HÜSEYİN- TAHSİN- AHSEN- HÜSNÜ- HÜSNİYE- HESNA- HÜSNA isimlerinin de bu kökten olduğunu zikredelim.

Görelim ne imiş HASENE?!..

1- AYETLER

BAKARA

201-)Onlardan kimi de: “Rabbimiz, bize dünyada da hasene (Esmâ’nın güzelliklerini yaşamayı) ver, sonsuz gelecek sürecinde de hasene (nefsimizdeki Esmâ’nın güzellikleri) ver;(ayrı düşmenin) ateşinden bizi koru” derler.

NİSA

40-)Şüphesiz Allah kimseye zerre ağırlığınca bile zulmetmez! Bir iyilik yapılmışsa onu kat kat arttırır ve ledünnünden azîm bir mükâfat verir.

85-)Kim bir iyiliğin oluşması için vesile olursa, o iyilikten bir hissesi olur… Kim de kötü bir olaya vesile olursa, onda bir payı olur… Allah her şeye Mukît’tir.

ENÂM

160-)Kim bir iyilikle gelirse, ona getirdiğinin on misli vardır… Kim de bir kötülükle gelirse, ancak onun misliyle karşılığını yaşar! Onlar zulme uğratılmazlar.

ARAF

94-)Biz (hangi) bölge halkına bir Nebi irsâl ettiysek, mutlaka onun halkını (kendini beğenmişliklerinden uzaklaştırmak için) sıkıntı, hastalık ile kuşattık; belki içtenlik ve alçak gönüllülükle yönelirler (diye).

95-)Sonra içine düştükleri sıkıntıyı iyilik ile değiştirdik… Nihayet refaha erip (mal, evlatça) çoğaldılar ve (bu defa): “Babalarımıza da sıkıntı ve refah dolu günler gelmiştir (bunda alınacak bir ders olamaz)” dediler… Biz de onları, ne olup bittiğini fark etmeden yakaladık!

156-)”Bize hem şu dünyada güzellik yaz hem sonsuz gelecek yaşamında… Doğrusu biz sana yöneldik”… Buyurdu ki: “Azabımı, kime dilersem ona isâbet ettiririm… Rahmetim her şeyi kapsar! Onu, korunanlara, zekâtı verenlere ve işaretlerimizdeki hakikate iman edenlere yazacağım.”

HUD

3-)”(Yanlış ve kusurlarınız için) bağışlanma isteyin Rabbinizden! Sonra O’na tövbe edin ki, ömrünüz tamamlanana kadar sizi güzel bir şekilde yaşatıp, her erdemli kişiye lütfunu (ilim ve irfanlarının hak ettiğini) versin… Eğer yüz çevirirseniz, sizin için o büyük sürecin azabından korkarım.”

114-) Ve ekımıs Salâte tarafeyin nehari ve zülefen minel leyl* innel hasenati yüzhibnes seyyiat* zâlike zikra liz zakiriyn;
Gündüzün iki tarafında ve geceden zülfelerde (gündüze yakın saatlerinde) salâtı ikame et… Muhakkak ki hasenat (Hakikatini yaşamak-kişiden açığa çıkan güzel yaşantı), seyyiatı (hakikati örtme ve nefsaniyetten kaynaklanan suçların getirisini) giderir… Bu, idrak sahiplerine bir öğüttür.

RA’D

22-)Yine onlar Rablerinin vechini (cennet yaşamı olan rabbanî kuvvelerin açığa çıkışı yaşamını) arzulayarak, sabrettiler (mevcut şartlarına); salâtı ikame ettiler ve kendilerinde açığa çıkardığımız yaşam gıdasından gizli ve açık olarak bağışta bulundular… Yaptıkları yanlışları (arkasından yapacakları) güzel fiillerle yok ederler… İşte onlarındır geleceğin vatanı!

NAHL

30-)Allah’tan korunanlara: “Rabbiniz ne inzâl etti?” denildi… “Hayır” dediler… Şu dünyada güzel davrananlara güzellikler vardır… Gelecekteki vatan ise elbette daha hayırlıdır… Muttakilerin vatanı ne güzeldir!

41-)Zulmedildikten sonra Allah’ta muhacir olanlara gelince; elbette onları dünyada güzel bir yere yerleştireceğiz… Gelecekteki mükâfatı ise elbette çok büyüktür. Eğer bilselerdi!

75-)Allah (şöyle) bir misal veriyor: Bir şeye gücü yetmeyen köle ile, kendisini bizden güzel bir yaşam gıdası ile beslediğimiz ve ondan, gizli ve açık başkalarına bağışta bulunan kişi… Bunlar hiç eşit olur mu? Hamd, Allah’a aittir! Hayır, onların çoğunluğu bilmezler.

122-)Biz Ona dünyada güzellikler verdik… O, sonsuz gelecek yaşamda da sâlihlerdendir.

125-)Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğüt ile davet et… Onlarla en güzel şekilde mücadele et… Muhakkak ki Rabbin, “HÛ” yolundan sapanı daha iyi bilir (O)… Daha iyi bilir “HÛ”, doğru yola erenleri!

FURKAN

70-)Ancak tövbe eden, iman eden ve imanın gereğini uygulayan müstesna! Allah, onların kötülüklerini iyi niteliklere dönüştürür… Allah Gafûr’dur, Rahîm’dir

NEML

89-)Kim güzel vasıflarıyla geldi ise, onun için ondan daha hayırlısı vardır… Onlar o süreçte korkulası şeylerden güvendedirler.

KASAS

53-)Onlara bildirildiğinde: “Biz O’na iman ettik… Muhakkak ki O, Rabbimizden Hak’tır… Doğrusu biz O’ndan önce de, Rabbimize teslim olmuşluğumuzun farkındaydık!” dediler.

54-)İşte onlara sabrettikleri için bunun karşılığı iki kere verilir… Bunlar, kötülüğü güzel davranışla yok ederler ve beslediğimiz yaşam gıdalarından karşılıksız bağışlarlar.

84-)Kim güzellikleriyle (açığa çıkardığı Esmâ kemâlâtıyla) gelirse, onun için ondan daha hayırlısı vardır… Kim de kötülük ile (kendini toprak olacak beden kabullenerek yaşamanın getirisi olan davranışlarla) gelirse, yaptığı kötülüklerin sonuçlarından başka bir şeyle karşılaşmaz!

AHZAB

21-)Andolsun ki, Rasûlullah’ta sizin için mükemmel bir örnek yaşam vardır! Allah’ı ve sonsuz geleceği umanlar ve Allah’ı çok zikredenler (hatırlayanlar) için!

FUSSİLET

34-)İyilik, kötülük ile eşdeğer olmaz! Sen en güzel olan ile (kötülüğü) uzaklaştır… O takdirde görürsün ki, seninle düşmanlığı olan kimse, sanki sımsıcak bir dosttur!

ŞURA

23-)İşte bu, Allah’ın, iman edip imanın gereğini uygulayan kullarına müjdelediğidir… De ki: “Sizden yakınlığın sevgisi dışında, bu tebliğim nedeniyle bir karşılık istemiyorum”… Kim bir güzellik kazanırsa, onda, onun için bir güzellik de biz arttırırız! Muhakkak ki Allah Gafûr’dur, Şekûr’dur.

2- TANIM VE AÇILIMLAR:

 HASENE; çoğulu HASENÂT. Bu kelimelere verilen anlamlar:

-        İyilik, Güzellik, Hayır.

-        Pozitif, Hakka ait şey

-        Ölüm ötesinde de geçerliliği olan iyilik; arınma, yakin, ihsan hali

-        Rabbani bir özellik.

-        İlahi özellikler, nübüvvet.

-        Güzel vasıflar.

-        Müşahade, yakiyn

-        İyilik, iyi nitelik, meleki amel.

-        Hz. Rasûlullah’ın yakınlarını sevmek; yakınlık.

-        Hakikatini yaşamak-  Kişiden açığa çıkan güzel yaşantı.

-        Esmâ`nın güzelliklerini yaşamak.

-        Nefsimizdeki Esmâ`nın güzellikleri.

-        Kişinin açığa çıkardığı Esmâ kemâlâtı.

B- ÇÖZÜMLEME

1- AYETLERDE HASENE VE HASENAT                                             

BİZDE MEVCUT ESMANIN GÜZELLİKLERİNİ YAŞAMAYI (BEDEN CEHENNEMİNDEN KURTULARAK ŞUUR CENNETİNE GEÇMEYİ) GETİRECEK TÜM FİLLER:

- Onlardan kimi de: “Rabbimiz, bize dünyada da hasene (Esmâ’nın güzelliklerini yaşamayı) ver, sonsuz gelecek sürecinde de hasene (nefsimizdeki Esmâ’nın güzellikleri) ver; (ayrı düşmenin) ateşinden bizi koru” derler. (Bakara-205)

- Bir şeye gücü yetmeyen köle ile, kendisini bizden güzel bir yaşam gıdası ile beslediğimiz ve ondan, gizli ve açık başkalarına bağışta bulunan kişi… Bunlar hiç eşit olur mu? Hamd, Allah’a aittir! Hayır, onların çoğunluğu bilmezler.(Nahl-75)

ŞUUR BOYUTUNDAN KAT KAT AÇILIMLAR GETİRECEK FİİLLER:

-  Bir iyilik yapılmışsa onu kat kat arttırır ve ledünnünden azîm bir mükâfat verir. (Nisa-40)

- Kim bir iyilikle gelirse, ona getirdiğinin on misli vardır… Kim de bir kötülükle gelirse, ancak onun misliyle karşılığını yaşar! Onlar zulme uğratılmazlar. (Enam- 160)

- Kim güzellikleriyle (açığa çıkardığı Esmâ kemâlâtıyla) gelirse, onun için ondan daha hayırlısı vardır…(Kasas-84)

- Kim bir güzellik kazanırsa, onda, onun için bir güzellik de biz arttırırız! Muhakkak ki Allah Gafûr’dur, Şekûr’dur. (Şura- 23)

ÖZÜNE SAMİMİYETLE YÖNELENLERE VERİLECEK OLAN DÜNYEVİ VE UHREVİ LUTUFLAR:

- “Bize hem şu dünyada güzellik yaz hem sonsuz gelecek yaşamında… Doğrusu biz sana yöneldik”… (Araf- 156)

-  Şu dünyada güzel davrananlara güzellikler vardır… (Nahl-30)

-  Allah’ta muhacir olanlara gelince; elbette onları dünyada güzel bir yere yerleştireceğiz… (Nahl-41)

-  Biz Ona dünyada güzellikler verdik…(Nahl-122)

- Kim güzel vasıflarıyla geldi ise, onun için ondan daha hayırlısı vardır… Onlar o süreçte korkulası şeylerden güvendedirler. (Neml-89)

TEVBENİN HAKİKATİNİ YAŞAYANLARA ARMAĞAN EDİLEN İDRAK VE HAL:

- Sonra O’na tövbe edin ki, ömrünüz tamamlanana kadar sizi güzel bir şekilde yaşatıp, her erdemli kişiye lütfunu (ilim ve irfanlarının hak ettiğini) versin… (Hud-3)

- Ancak tövbe eden, iman eden ve imanın gereğini uygulayan müstesna! Allah, onların kötülüklerini iyi niteliklere dönüştürür… Allah Gafûr’dur, Rahîm’dir. (Furkan-70)

SALATI İKAME EDENLERE; GÜNAHLARININ SİLİNMESİ, GÜZELLİKLERİN ARTIŞI ŞEKLİNDEKİ LÜTUFLAR:

-  Gündüzün iki tarafında ve geceden zülfelerde (gündüze yakın saatlerinde) salâtı ikame et… Muhakkak ki hasenat (Hakikatini yaşamak-kişiden açığa çıkan güzel yaşantı), seyyiatı (hakikati örtme ve nefsaniyetten kaynaklanan suçların getirisini) giderir… Bu, idrak sahiplerine bir öğüttür. (Hud-114)

BİR YANLIŞIN PEŞİNDEN HEMEN SONRA ORTAYA KONURSA, YANLIŞIN GETİRİLERİNİ SİLEN İYİLİKLER:

- Yaptıkları yanlışları (arkasından yapacakları) güzel fiillerle yok ederler… İşte onlarındır geleceğin vatanı! (Ra’d- 22)

-  Bunlar, kötülüğü güzel davranışla yok ederler ve beslediğimiz yaşam gıdalarından karşılıksız bağışlarlar. (Kasas- 54)

İÇTENLİKLE ORTAYA KONDUĞUNDA SADECE İÇ DÜNYAMIZI DEĞİL, DIŞ DÜNYAMIZI DA GÜZELLEŞTİREN, DÖNÜŞTÜREN FİİLLER:

-  İyilik, kötülük ile eşdeğer olmaz! Sen en güzel olan ile (kötülüğü) uzaklaştır… O takdirde görürsün ki, seninle düşmanlığı olan kimse, sanki sımsıcak bir dosttur! (Fussilet- 34)

2- AYETLERDE GEÇEN ESMALAR VE BU ESMALARA YÜKLENEN ANLAMLAR:

EL HAFİYZ… Âlemler içindekilerin varlığının korunması için onların gerekenlerini oluşturan.

EL MUKİYT… Hafîz isminin özelliğinin oluşması için gerekli olan maddi veya manevî olarak nitelendirilen alt yapıyı oluşturup meydana getiren.

ER REZZAK… Hangi boyutta veya ortamda olursa olsun açığa çıkan birimin yaşamının devamı için gereken her türlü gıdayı veren.

EL ĞAFÛR… Allâh Rahmetinden asla ümit kesilmemesi gereken. Gerekli arınmayı yaptırtarak Rahîmiyetin nimetlerine erdiren. Rahîm ismini tetikleyen!

EŞ ŞEKÛR… Verdiği nimeti çoğaltmak için o nimeti değerlendirten. Birimde verilen nimeti hakkıyla değerlendirerek “daha”sına açılmayı oluşturan. “Kerîm” isminin özelliğini tetikler. Bu ismin özelliğinin kapalı kalması ise, birimi kendisine ulaşana karşı kapanmayı; o nimeti değerlendirmek yerine başka yönlere dönerek o nimetten perdelenmeyi yaşatır. Bu da “nankörlük” yani verileni değerlendirmemek olarak tanımlanır. Verilenin gerisinden mahrum kalma sonucunu doğurur. Nimetin ardı kesilir!

ER RAHIYM… Âlem sûretleri ile kendini seyir edendir! Bilinçli varlıkları, hakikatlerine erdirmek suretiyle; seyretmekte ve Esmâ’sı özellikleriyle yaşatmakta olanın, kendisi olduğu farkındalığıyla yaşatandır. “Ve kâne bil mu’miniyne Rahıyma = Hakikatine iman etmişlere Rahîm’dir” (Ahzab: 43). Cennet diye işaret edilen yaşamın kaynağıdır. Melekî boyutun “var”lığını oluşturandır.

C- SONUÇ:

HASENAT TEFEKKÜRÜ

SALİH AMEL kavramını geleneksel, rivayete dayalı bilgi kalıpları ile “belli başlı ameller” şeklinde anladığımız gibi Hasene ve Hasenat kelimeleri geçince de “bildik iyilikler “ şeklinde okumak, bir alışkanlık refleksi olarak kene misali düşüncemize yapışıyor.

Kur’an-ı Kerime eksenli, Rasülullah (sav) merkezli din anlayışı ile Yansıyanları değerlendirdiğimizde ise dışa dönük anlatım ve yaşam biçimlerinin, açılmak istenen mana yanında çok sığ, çok kısır kaldığı gözlediğimiz acı bir gerçek…

Ayetlerden HASENE- HASENAT kavramını bu gözlükle okuduğumuzda karşımıza harika açılımlar çıkıyor. Hasene kavramı bağlamında şunları yeni seyirler olarak not ediyoruz:

Hakikatini yaşamayı niyete alan kimseden açığa çıkan güzel davranışlardır hasene. Bu çok önemli. Rast gele her müslümanın yaptığı bildik iyilikler değil, körü körüne tapınırcasına, dışsal bakış açıları ile ortaya konan fiiller değil, HAKİKATİNİ YAŞAMAK, ESMA KEMALATINI KENDİNDE AÇMAK üzere yönelenlerden açığa çıkanlardır Hasene.

Hasenede amaç; dışarıya, başkasına fayda vermekten öte; kişinin kendi özüne açılmasıdır. Klasik iyilik anlayışı ile, ayrı(!) birimlere yönelik fayda yaklaşımı içinde, benlik dimdik ayakta olarak yapılan fiiller; hasene kavramının ruhundan uzaktır!…

Köprüden önce son çıkıştır Hasene: Sistem; seriül hisab, zül intikam mekanizmaları ile üretilen fiil ve düşüncelerin sonucunu yaşatırken, bu acı bir realite olarak önümüzde iken; samimiyetle özüne yönelenler ve yerinde kullanmasını bilenler için; son bir çıkış kapısı, Tevbe-i Nasuh ve İstiğfar mekanizmaları ile daima mevcuttur.

Ayetlerden okuduğumuz ve bize müjde olarak gelen şey; Hasenenin günahı silmesi, bununla da kalmayıp yeni idrakler bahşetmesidir!..

Bazı ayetlerde, adeta deftere yanlış yazdığımız yazılar için bir silgi gibi zikredilmesi, üzerinde çok çok düşünülesi, ayrıntıları ile kullanılası bir mekanizmadır.

( Tekke Kültürü ile yoğrulan Anadolu’da, yanlış yapanın, evinden bir lokma da olsa sadaka vermesi, meğer nerelere dayanıyormuş!)

Hasenenin; samimiyetle ortaya konduğunda DIŞ DÜNYAMIZI DA DEĞİŞTİRME İMKANI VEREN BİR DÖNÜŞTÜRÜCÜ OLUŞU ise hayli dikkate değer!

***

Bütün bunlardan farklı olarak, kaynaktan yansıyan son bilgiler ışığında Hasene kavramından bizim anladığımız şu:

Öz noktamızı, Şuurumuzu, bizdeki Halife boyutunu açığa çıkarmak, beden ve beşer yanımızı şuurun emrine vermek; şeytanı secde ettirmek üzere; sahip olduğumuzu vehmettiklerimizden vermemiz, programlı biçimde riyazatlarımız, salatın, zikrin hakikatine yönelik gayretlerimizin tamamı hasene kapsamındadır!…

Rabbena âtina fid dünya haseneten…. diye başlayan duayı bu idrakle okumak ve yaşamak nasibimiz olsun….

Doğrular; Ehlinden, yanlışlar beşer yanımızdandır.

Şüphesiz en doğrusunu Allah, Rasülü ve de Ehlullah bilir.